Twee werelden: mediterraan en inheems
Kruiden komen grofweg uit twee klimaatzones, en die oorsprong bepaalt alles over hoe je ze behandelt:
- Mediterrane kruiden (rozemarijn, lavendel, tijm, oregano, salie) komen uit droog, heet, zonnig klimaat met arme, steenachtige grond. Ze willen volle zon, uitstekende drainage en weinig voeding. Te veel mest maakt ze slap en smaakloos.
- Noord-Europese kruiden (peterselie, bieslook, munt, dille, kervel) komen uit vochtigere, koelere streken. Ze verdragen halfschaduw, willen vochtiger grond en profiteren van bemesting.
Praktische regel: plant mediterrane kruiden bij elkaar in een zonnig, droog hoekje. Plant inheemse kruiden bij elkaar in de moestuin of een halfschaduw border. Meng ze niet: hun behoeften zijn tegengesteld.
Standplaats en grond
Zon
Alle kruiden groeien het best op een zonnige plek. Mediterrane kruiden eisen het: minimaal zes uur directe zon. De etherische oliën die hen smaak en geur geven worden aangemaakt onder invloed van zonlicht. Minder zon betekent letterlijk minder smaak.
Grond
Mediterrane kruiden willen magere, goed gedraineerde grond. Meng tuinaarde met grind of perliet. Keukenkruiden als peterselie en bieslook willen juist voedselrijke, vochtige grond. In potten: gebruik voor mediterrane kruiden cactusgrond of universele potgrond met 30% perliet.
Potten vs. volle grond
Kruiden zijn uitstekende potplanten. Het voordeel: je kunt ze bij de keukendeur zetten, de drainage controleren en mediterrane kruiden in de winter naar een beschutte plek verplaatsen. Nadeel: potten drogen sneller uit en in de winter bevriezen de wortels makkelijker. Gebruik potten van minimaal 20 cm doorsnee.
Eenjarig, meerjarig en alles ertussen
- Eenjarig: basilicum, dille, koriander, kervel. Elk jaar opnieuw zaaien. Bloei betekent het einde: zodra ze zaad maken is de smaak verdwenen.
- Tweejarig: peterselie. Het eerste jaar oogsten, het tweede jaar bloeit hij en sterft. Zet elk jaar een nieuwe plant neer zodat je altijd oogst hebt.
- Meerjarig: rozemarijn, lavendel, tijm, salie, oregano, munt, bieslook. Komen elk jaar terug als ze goed verzorgd worden. Snoei is essentieel om ze productief te houden.
De populairste kruiden
| Kruid | Type | Zon | Water | Bijzonder |
|---|---|---|---|---|
| Rozemarijn | Meerjarig | Volle zon | Weinig | Winterhard tot -10°C |
| Basilicum | Eenjarig | Volle zon | Regelmatig | Niet winterhard, na vorst weg |
| Tijm | Meerjarig | Volle zon | Weinig | Bodembedekker, trekt bijen |
| Peterselie | Tweejarig | Zon/halfschaduw | Regelmatig | Plat blad: meer smaak. Krul: decoratief |
| Bieslook | Meerjarig | Zon/halfschaduw | Regelmatig | Eetbare bloemen, trekt bijen |
| Munt | Meerjarig | Zon/schaduw | Veel | Woekert. Altijd in pot planten |
| Salie | Meerjarig | Volle zon | Weinig | Mooie paarse bloemen |
| Oregano | Meerjarig | Volle zon | Weinig | Smaak wordt sterker bij drogen |
| Lavendel | Meerjarig | Volle zon | Weinig | Niet echt een kruid, wel eetbaar |
| Koriander | Eenjarig | Halfschaduw | Regelmatig | Schiet snel door, elke 3 weken zaaien |
Oogsten
De manier waarop je oogst bepaalt of de plant blijft produceren of stopt:
- Altijd van boven af oogsten. Knip de bovenste scheuten, niet de onderste bladeren. Dat stimuleert vertakking en nieuwe groei.
- Nooit meer dan een derde in één keer. De plant heeft blad nodig om te fotosynthetiseren. Neem je te veel weg, dan stopt de groei.
- Oogst voor de bloei. De smaak is het sterkst vlak voor de plant gaat bloeien. Zodra de bloem open is, gaat de energie naar zaadvorming en worden de bladeren bitter (vooral bij basilicum en koriander).
- Oogst 's ochtends. De concentratie etherische oliën is het hoogst in de ochtend, na het opdrogen van de dauw maar voor de middagzon.
De beste kruidenoogst is de dagelijkse: een takje rozemarijn bij het koken, een paar blaadjes basilicum op de pasta. Regelmatig plukken houdt de plant compact en productief.
Veelgestelde vragen
Kan ik kruiden het hele jaar door binnen kweken?
Sommige wel, maar het is lastiger dan buiten. Het grootste probleem is licht: in de winter krijgt een vensterbank in Nederland maar een fractie van het licht dat kruiden nodig hebben. Basilicum, peterselie en bieslook doen het redelijk op een zuidvensterbank. Rozemarijn en lavendel worden binnen zelden gelukkig.
Waarom gaat mijn supermarktbasilicum altijd dood?
Omdat het geen plant is maar een wegwerpproduct. Supermarktbasilicum staat met tientallen plantjes in één kleine pot, heeft nauwelijks wortels en is opgegroeid onder kunstlicht. Verpot het direct in een grotere pot, zet het op de warmste, zonnigste plek die je hebt en oogst regelmatig de toppen. Of koop een losse plant bij het tuincentrum.
Mijn munt overwoekert alles. Wat doe ik?
Munt hoort in een pot, altijd. Zelfs in de volle grond plant je munt in een ingegraven pot (met bodem) om de wortels te beperken. Is het te laat? Graaf alle wortels uit, ook de kleinste stukjes. Elk stukje wortel maakt een nieuwe plant. Het is een van de hardnekkigste woekeraars in de tuin.